zaktualizowano
Skierowanie na badania lekarskie: co musi zawierać i kto je wystawia
Skierowanie na badania lekarskie wystawia pracodawca, w dwóch egzemplarzach, na wzorze z rozporządzenia. Musi wskazywać rodzaj badania, stanowisko i czynniki szkodliwe. Sprawdź, co zrobić, gdy jest wypełnione źle.
Skierowanie na badania lekarskie wystawia pracodawca, a nie lekarz rodzinny, sanepid czy sam pracownik. Sporządza się je na wzorze z rozporządzenia, w co najmniej dwóch egzemplarzach, i musi wskazywać trzy rzeczy: rodzaj badania (wstępne, okresowe albo kontrolne), stanowisko pracy oraz czynniki szkodliwe lub uciążliwe wraz z aktualnymi wynikami pomiarów. Bez tych elementów lekarz medycyny pracy nie ma na czym oprzeć orzeczenia i zwykle odsyła po poprawione skierowanie.
Ostatnia aktualizacja: sierpień 2026
Kto wystawia skierowanie na badania lekarskie?
Skierowanie wystawia pracodawca albo osoba przez niego upoważniona, najczęściej dział kadr. Wynika to wprost z art. 229 Kodeksu pracy, który nakłada na pracodawcę obowiązek skierowania na badania i sfinansowania ich. Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej takiego skierowania nie wystawia, bo badania profilaktyczne to relacja między pracodawcą a jednostką medycyny pracy, z którą ma podpisaną umowę.
Jeżeli prowadzisz jednoosobową działalność i badania robisz na własne potrzeby, na przykład do prawa jazdy kategorii C albo do pracy z żywnością, skierowania nie potrzebujesz. Wtedy jest to badanie na własne życzenie i płacisz za nie sam.
Co musi zawierać skierowanie na badania lekarskie?
Wzór skierowania jest załącznikiem do rozporządzenia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, więc pracodawca nie może dowolnie zmieniać jego układu. Uzupełnia tylko pola. Poniższa tabela pokazuje, co się w nich znajduje i dlaczego to ma znaczenie.
| Element skierowania | Co się wpisuje | Po co to lekarzowi |
|---|---|---|
| Rodzaj badania | Wstępne, okresowe albo kontrolne | Wyznacza cel badania. Kontrolne sprawdza zdolność powrotu po chorobie, okresowe potwierdza dalszą zdolność do pracy |
| Dane osoby kierowanej | Imię, nazwisko, data urodzenia, PESEL, adres | Identyfikacja i wpisanie do dokumentacji medycznej |
| Stanowisko pracy | Nazwa stanowiska lub stanowisk | Zakres badań zależy od tego, co realnie robisz, nie od nazwy w umowie |
| Czynniki szkodliwe i uciążliwe | Hałas, pyły, chemia, dźwiganie, praca przy monitorze, praca na wysokości, prowadzenie pojazdu | To one decydują o dołożeniu badania słuchu, spirometrii, badania okulistycznego czy testów wysokościowych |
| Wyniki pomiarów | Aktualne wartości natężenia czynników | Bez liczb lekarz nie oceni skali narażenia i może wystawić orzeczenie warunkowe |
| Data, pieczęć i podpis | Podpis pracodawcy lub osoby upoważnionej | Potwierdza, że badanie jest związane z pracą, więc opłaca je pracodawca |
Najczęstszy błąd to puste pole z czynnikami szkodliwymi albo wpisane w nim słowo "brak" przy stanowisku, gdzie narażenie oczywiście występuje. Drugi to skierowanie na "badania okresowe" wystawione komuś, kto dopiero zaczyna pracę i powinien mieć wstępne. Oba kończą się tak samo: lekarz odsyła po poprawiony dokument, a Ty tracisz wizytę.
W ilu egzemplarzach wystawia się skierowanie na badania lekarskie?
Skierowanie wystawia się w co najmniej dwóch egzemplarzach. Jeden dostaje osoba kierowana na badania i to ona przekazuje go lekarzowi, drugi zostaje u pracodawcy. W praktyce wiele firm drukuje trzeci egzemplarz do akt osobowych, razem z orzeczeniem, żeby przy kontroli Państwowej Inspekcji Pracy mieć komplet w jednym miejscu.
Ile ważne jest skierowanie na badania lekarskie?
Przepisy nie wyznaczają terminu ważności skierowania. Nie ma daty, po której dokument sam z siebie się przeterminuje. Liczy się coś innego: pracodawca nie może dopuścić Cię do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego, więc zwlekanie z badaniem uderza w Ciebie, a nie w papier. Jeśli między wystawieniem skierowania a wizytą zmieniło się stanowisko albo warunki pracy, poproś o nowy dokument, bo stary opisuje już nieistniejącą rzeczywistość.
Czym różnią się badania wstępne, okresowe i kontrolne?
To trzy różne sytuacje i każda ma osobne pole na skierowaniu.
| Rodzaj badania | Kiedy | Kto na nie kieruje |
|---|---|---|
| Wstępne | Przed dopuszczeniem do pracy, także przy przeniesieniu na stanowisko z innymi czynnikami szkodliwymi | Pracodawca, przed pierwszym dniem pracy |
| Okresowe | W terminie wyznaczonym przez lekarza w poprzednim orzeczeniu | Pracodawca, pilnując daty z orzeczenia |
| Kontrolne | Po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni | Pracodawca, zanim wpuści Cię z powrotem na stanowisko |
Trzydzieści dni przy badaniu kontrolnym liczy się jako nieprzerwana niezdolność, a nie suma krótszych zwolnień w roku. Jeśli wracasz po 31 dniach chorobowego, badanie kontrolne jest obowiązkowe i pracodawca nie ma tu pola do uznania.
Kto płaci za badania lekarskie ze skierowania?
Pracodawca. Dotyczy to zarówno pracowników, jak i kandydatów do pracy, którzy jeszcze nie podpisali umowy. Jeśli badanie odbywa się w innej miejscowości, pracodawca pokrywa też koszty przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych. Badania okresowe i kontrolne przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy, a za ten czas zachowujesz prawo do wynagrodzenia. To nie jest osobny dzień wolny, choć bywa tak nazywane.
Prośba w stylu "zrób sobie badania, potem rozliczymy" nie ma podstawy w przepisach. Koszt jest po stronie pracodawcy od początku, a rekrutacja, która przerzuca go na kandydata, łamie art. 229 Kodeksu pracy. Firmy, które prowadzą nabór na bieżąco, wpinają dziś skierowanie w ten sam proces rekrutacyjny, w którym powstaje oferta i umowa, właśnie po to, żeby nikt nie musiał tego negocjować przy pierwszym dniu pracy.
Czy można wykorzystać orzeczenie od poprzedniego pracodawcy?
Tak, ale w wąskich warunkach. Nowy pracodawca może odstąpić od badań wstępnych, jeśli zatrudniasz się w ciągu 30 dni od rozwiązania poprzedniego stosunku pracy, przedstawisz aktualne orzeczenie lekarskie i warunki pracy opisane w poprzednim skierowaniu odpowiadają tym na nowym stanowisku. Wyjątkiem są prace szczególnie niebezpieczne, gdzie badanie wstępne trzeba powtórzyć zawsze.
W praktyce rozstrzyga porównanie skierowań. Dlatego warto trzymać swój egzemplarz starego skierowania razem z orzeczeniem: bez niego nowy pracodawca nie ma jak sprawdzić, czy czynniki się zgadzają, i dla świętego spokoju wyśle Cię na badanie jeszcze raz.
Skierowanie na badania lekarskie a badania na prawo jazdy
To dwa niezależne tory i łatwo je pomylić, bo często kończą się w tym samym gabinecie. Badania profilaktyczne ze skierowania od pracodawcy dotyczą zdolności do pracy na stanowisku. Orzeczenie dla kierowcy dotyczy uprawnień do prowadzenia pojazdu i rządzi się własnymi przepisami: badania lekarskie na prawo jazdy kosztują 200 zł według stawki z rozporządzenia i może je wykonać wyłącznie lekarz wpisany do ewidencji uprawnionych lekarzy prowadzonej przez marszałka województwa.
Kierowca zawodowy przechodzi oba naraz. Jego pracodawca wystawia skierowanie na badania profilaktyczne, a przy tej samej wizycie lekarz z odpowiednimi uprawnieniami rozstrzyga też sprawę uprawnień do kierowania. Wychodzą dwa dokumenty z dwiema niezależnymi datami ważności, więc pilnuj obu.
Skierowanie na badania sanitarno-epidemiologiczne
Jeśli pracujesz z żywnością, wodą pitną albo z małymi dziećmi, obok zwykłych badań profilaktycznych potrzebujesz orzeczenia do celów sanitarno-epidemiologicznych, czyli tego, co starsi pracodawcy nadal nazywają książeczką sanepidowską. Skierowanie także wystawia pracodawca, a badanie wymaga posiewu kału, więc na wynik czeka się kilka dni. Zaplanuj to z zapasem przed pierwszym dniem pracy.
Co zrobić, gdy skierowanie jest wypełnione źle
Nie poprawiaj go sam i nie dopisuj niczego odręcznie, bo dokument przestaje odpowiadać wzorowi. Wróć do działu kadr po nowe skierowanie i wskaż konkretnie, czego brakuje: najczęściej są to wyniki pomiarów czynników szkodliwych albo zły rodzaj badania. Jeśli pracodawca odmawia wystawienia skierowania lub sfinansowania badań, sprawę rozstrzyga Państwowa Inspekcja Pracy, a nie lekarz.
Gdy z kolei nie zgadzasz się z treścią samego orzeczenia, masz 7 dni od jego otrzymania na wniosek o ponowne badanie, składany za pośrednictwem lekarza, który je wydał. Ponowne badanie przeprowadza wojewódzki ośrodek medycyny pracy i jego orzeczenie jest ostateczne.
Gdzie zrobić badania ze skierowania
Tam, gdzie kieruje pracodawca, bo to on ma podpisaną umowę z jednostką medycyny pracy i to ta jednostka wystawi rachunek. Wszystkie trzy rodzaje badań, wstępne, okresowe i kontrolne, opisaliśmy razem na stronie o badaniach lekarskich do pracy. Jeśli firma zostawia wybór Tobie albo umowa dotyczy dużej sieci z długimi terminami, sprawdź lekarzy medycyny pracy w swoim mieście i zadzwoń bezpośrednio. W mniejszych gabinetach termin bywa krótszy niż w przychodni zakładowej, a orzeczenie dostaniesz przy tej samej wizycie.
Więcej o samym przebiegu i o tym, kto płaci za czas poświęcony na wizytę, opisaliśmy w tekście o tym, kto płaci za badania lekarskie do pracy i czy przysługuje za nie dzień wolny.
To nie jest porada prawna ani medyczna. Opisujemy ogólne zasady kierowania na badania profilaktyczne. O zakresie badań na konkretnym stanowisku rozstrzyga lekarz medycyny pracy na podstawie skierowania, a spór z pracodawcą rozstrzyga Państwowa Inspekcja Pracy.